W Programie rolno środowiskowym na lata 2007-13, znalazł się wariant „ochrona siedlisk lęgowych ptaków”, który daje rekompensatę finansową  tym, którzy zdecydują się na podjęcie kroków mających na celu zachowanie ginących gatunków  ptaków  dla następnych pokoleń.
W wariancie „ochrona siedlisk lęgowych ptaków” wsparcie otrzymają miejsca uznane za siedliska lęgowe 10 wybranych gatunków ptaków. Ptaki te należą do różnych grup systematycznych, ale wykorzystują w czasie swojego życia siedlisko użytków zielonych użytkowanych gospodarczo. Postaram się przybliżyć miejsca, w których można spotkać wybrane ptaki.                                                                                                                                         
1.Biegus zmienny(rząd siewkowe) – siedliskiem lęgowym są torfowiska i podmokłe łąki porośnięte bardzo niską(5-15 cm wysokości), kępkowatą roślinnością. Występuje w miejscach z dostępem do odsłoniętej, stale wilgotnej i miękkiej gleby, bez drzew i krzewów. Gniazduje w kilku miejscach na wybrzeżu bałtyckim oraz na Bagnach Biebrzańskich. W czasie przelotów ptaki te można spotkać na brzegach zbiorników wodnych w całym kraju, bardzo licznie na wybrzeżu Bałtyku.


2.Błotniak  łąkowy(rząd jastrzębiowe) – wykorzystuje jednocześnie siedlisko gniazdowe i żerowiskowe. Gniazdo zakłada na płaskim lub pofałdowanym terenie porośniętym wysoką (powyżej 60 cm),miejscami zwartą roślinnością. Mogą to być: szuwar wysokoturzycowy, kłociowisko, łąka z kępiastymi trawami, wysokie trawy i ziołorośla  wokół krzewów. Gniazduje także w nadbrzeżnych wiklinach, w zaroślach wokół stawów rybnych, na ugorach, w uprawach żyta, rzepaku i koniczyny. Żeruje na rozległym(5-8 km)obszarze porośniętym niską (5-10 cm) roślinnością o umiarkowanym zwarciu. Są to torfowiska, regularnie koszone łąki, pastwiska,  pola zbóż jarych oraz ścierniska. Teren łowiecki bywa oddalony do 10 km od gniazda. Na żerowisku występują wyższe krzewy, martwe drzewa, słupki, z których siedzący ptak wypatruje zdobyczy. Występuje nierównomiernie w kraju, najliczniej na Lubelszczyźnie pod Chełmem i na Bagnach Biebrzańskich.


3.Czajka(rząd siewkowe) – najliczniej występuje na ekstensywnie użytkowanych, dużych łąkach i pastwiskach, mokradłach i bagnach, ugorach, stawach rybnych, z których spuszczono wodę, polach irygacyjnych i osadnikach oraz innych płaskich terenach pokrytych wyłącznie niską roślinnością. Czajka czuje się bezpiecznie jeśli  ma rozległy, niczym nie przesłonięty widok na okolicę, unika nierównych, pagórkowatych terenów oraz miejsc porośniętych drzewami, krzewami lub wysoką roślinnością. Występuje nierównomiernie w całym kraju, także w niższych partiach gór. Najwięcej jest czajek w dolinach większych rzek, zwłaszcza na wschodzie kraju.

4.Derkacz(rząd żurawiowe) -  zasiedla wilgotne i podmokłe łąki z wysoką, gęsta roślinnością trawiastą i kępami krzewów oraz graniczące z takimi łąkami wilgotne pola uprawne( rzepaku, koniczyny, lucerny, zbóż ozimych) oraz kilkuletnie wilgotne odłogi, torfowiska i turzycowiska w dolinach rzecznych. Jest ptakiem łąk o nieco wyższej roślinności, w której może się ukryć, zdobyć pokarm i założyć gniazdo. Występuje nierównomiernie w całym kraju, także w górach. Liczniejszy jest na północy i wschodzie Polski.


5.Dubelt (rząd siewkowe) – zajmuje podmokłe łąki w dolinach rzek i bagna, połacie kępiastych turzyc  z krzewiastymi wierzbami i wiosną zalewane wodami płynącej w pobliżu rzeki, często w sąsiedztwie skraju lasu lub większych grup krzewów. Tokowisko i miejsca żerowania znajdują się na otwartym podmokłym i częściowo zalanym terenie z rozproszonymi krzewami. Tokowisko może znajdować się w turzycowisku ze starymi, wysokimi kępami turzyc, wśród rozproszonych krzewów wierzb, jak również na otwartej, płaskiej łące porośniętej niską  roślinnością. Odległość gniazd od tokowiska wynosi 150-200 (600)m na suchszych, nie zalewanych miejscach. Występuje najliczniej na bagnach nad Biebrzą.


6.Krwawodziób(rząd siewkowe) – w okresie lęgowym zajmuje wilgotne i zalewane wiosną łąki oraz pastwiska a także mokradła przy zbiornikach wodnych porośnięte kępkową roślinnością o wysokości 5-25 cm, z dostępem do obszarów zalanych wodą o głębokości do 5-7 cm. Krwawodziób wybiera tereny płaskie bez drzew, krzewów i wysokiej roślinności. Do żerowania wymaga miejsc z niską, rozproszoną roślinnością i mulistych brzegów wody. Często zasiedla te same miejsca co czajka i rycyk, ale zajmuje tereny o charakterze pośrednim( czajka- tereny ”suchsze” z płytszą wodą i niższą roślinnością, a rycyk – „ wilgotniejsze” z głębszą wodą i wyższą roślinnością).  Występuje w dolinach rzek wschodniej i środkowej części kraju.


7. Kszyk (rząd siewkowe) – na lęgowisko wybiera silnie podmokłe łąki, torfowiska, brzegi zbiorników wodnych, śródpolne i śródleśne bagienka w bezpośredniej bliskości terenu pokrytego wodą o głębokości 15-25 cm. Otwarty teren łąki lub torfowiska może być urozmaicony pojedynczymi krzewami lub drzewami. Podczas wędrówek można go spotkać na brzegach wód, rozlewiskach i mokradłach. Żerowisko porośnięte rozproszoną trawą o wysokości 10-20 cm, z dostępem do odsłoniętej, stale wilgotnej gleby oraz błoto lub muł pod wodą o głębokości do10 cm. Występuje nierównomiernie w całym kraju oprócz gór, liczniej na wschodzie.


8. Kulik wielki(rząd siewkowe) – zajmuje rozległe, podmokłe łąki w dolinach rzek ,ekstensywne pastwiska i bagna. Zajmuje obszary suchsze, nie tak rozległe i głęboko zalewane jak siedlisko rycyka, krwawo dzioba i czajki. Żerowisko porośnięte rozproszoną roślinnością o max. wysokości 25cm z dostępem do odsłoniętej, stale wilgotnej, miękkiej gleby. Gniazdo  otoczone wodą o głębokości 15-20cm, w odległości co najmniej 150m od najbliższego drzewa. Unika bliskiego sąsiedztwa człowieka. Występuje nierównomiernie w kraju, na rozproszonych stanowiskach. Nieco gęściej zasiedla Dolinę Biebrzy, Noteci i Dolnej Warty, Kurpie oraz niektóre rejony Lubelszczyzny. Najmniej kulików wielkich jest w południowej części Polski.


9.Rycyk (rząd siewkowe) – zajmuje zalewane wiosną łąki  w dolinach rzek oraz torfowiska,  turzycowiska i podmokłe brzegi zbiorników wodnych porośnięte roślinnością o wysokości 10-25 cm, tereny płaskie bez drzew, krzewów i wysokiej roślinności. Do żerowania wybiera miejsca z niską, rozproszoną  roślinnością i muliste brzegi wód.  Rycyk często zasiedla te same miejsca co czajka i krwawo dziób, ale zajmuje najbardziej mokre fragmenty tego siedliska. Występuje nierównomiernie, liczniej w dolinach rzek na wschodzie i w centrum kraju.


10.Wodniczka (rząd wróblowe)  - zajmuje podmokłe łąki(wiosną zalane kilkucentymetrową warstwą stojącej wody) porośnięte wysokimi kępami turzyc bez domieszki innych roślin albo z rzadko  rosnącą trzciną. W okresie lęgowym nigdy nie występuje w zwartych łanach wysokiej trzciny ( może się tam znaleźć podczas wędrówek). Unika miejsc gęściej zarośniętych krzakami, chociaż pojedyncze wierzby jej nie przeszkadzają. Grunt stale  zalany płytką(5-20 cm) warstwą stojącej  wody. Najliczniej występuje na Bagnach Biebrzańskich(znalazła się w logo Biebrzańskiego Parku Narodowego), w dolinie Narwi  oraz na torfowiskach węglanowych pod Chełmem i w rejonie ujścia Odry. Występuje także na obszarze Dąbskich Błot.


Jadwiga Polewka

materiały źródłowe: Poradniki przyrodnicze dla doradców rolnośrodowiskowych - CDR Brwinów